İnceleme

Rusya’da Deneysel Müziğin Öyküsü

Termenvox, çalarken temas gerektirmeyen bir müzik aleti. Kontrolü iki metal anten arasında sağlanıyor. Bu antenler aleti çalan kişinin ellerinin pozisyonunu algılayarak bir titreşim dalgaları gönderiyor, diğer el ile de sesin şiddeti ayarlanıyor.   Elektronik müziğin ortaya çıkmasına neden olan alet 1919’da Profesör Rus mühendis Leon Theremin tarafından icat edilmişti. 

Termenvox ve varyasyonları Led Zeppelin, The Rolling Stones, The Beach Boys ve daha birçoklarının albüm kayıtlarında ve konserlerinde   yaygın şekilde kullanılmıştı.

Stalin  döneminde deneysel ya da elektronik müzik  üzerinde baskı ve sansür hakimdi. Stalin’in 1953’te ölümünden sonra müzik üzerindeki baskı biraz hafifleyince Sovyet deneysel müziği bir parça da olsa nefes alma imkanı buldu ve 1960 – 1970’lerde yeni bir besteci kuşağı ortaya çıktı. Yen kuşak, özellikle Batı’da geliştirilen çeşitli teknikler ve elektronik aletler kullanılıyordu. 

O tarihlerde elektronik enstrümanlara erişim hem zor hem de mütevazi bir yaşam süren müzisyenler için karaborsadaki fiyatı oldukça yüksekti. Elektronik müzik için Sovyetler Birliği’nde uygun bir mekan bulunmadığından bu çağın elektronik müziğini genellikle film, belgesel, bilimsel veya eğitim filmlerinde duyabiliyoruz daha çok. Bahsedilen bestecilerden bazıları, 1970’lerde düzinelerce Sovyet filmi için elektronik ses kayıtları hazırladı. Eduard Artemiev en bilinen isimlerden biridir. Andrey Tarkovski, Nikita Mihalkov ve Andrey Konçalovsk gibi yönetmenlerin filmlerinin bestecisiydi.

1980’ler yaklaşırken Rus karaborsasında özellikle de Moskova’da, gittikçe artan sayıda elektronik müzik aleti bulunabilir duruma gelmişti. Synthesizers gibi film ve TV stüdyolarında onaylı Sovyet müzik gruplarında daha yaygın haldeydi. Rusya’da yeraltı müziği ortaya yavaş yavaş ortaya çıkarken esin kaynakları ise Kraftwerk, Depeche Mode, Human League, Eurythmics, Ultravox ve Soft Cell gibi gruplardı.

Sentezleyiciler ve davul makineleri daha ucuza ve daha güçlü hale gelince Rus müzisyenler de kendi aralarında ekipman paylaşımı ve takas yoluyla cihazlara erişebildiler. Öte yandan elektronik müzik aletlerinin eksikliği ve sahnedeki teslimat ve cihaz bağlantılarıyla ilgili komplikasyonlar nedeniyle bu grupların konserlerini gerçekleştirmeleri neredeyse imkânsızdı. Bazı elektronik gruplar hiçbir zaman canlı performans olanağı bulamadı ve kimse neye benzediğini öğrenemedi. 1991’de Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra birçok Rus elektronik müzisyeni dünyayı dolaştı ve en son elektronik eğilimleri alıp son elektronik enstrümanları satın alabildi.

Bilgisayarlar, elektronik müzik platformunda da yeni bir yön verdi. Bilgisayarlarla dijital kayıt ve yazılım tabanlı sentezleyiciler eski ve yeni nesil elektronik müzisyenlere özgürlük getirdi. 1990’lı yıllarda çeşitli Rus DJ’leri, Moskova ve diğer şehirlerdeki arkadaşları tarafından bestelenmiş çeşitli elektronik müzik eşliğinde çalıyordu artık. 2000’li yıllarda ise İnternet, elektronik müzik ve dağıtımında önemli bir rol oynadı. Müzisyenler internet üzerinden dosya alışverişi yaparak birbirleriyle işbirliği fırsatı buldular. Rusya’daki elektronik müzik alanındaki hemen hemen herkes kendi bilgisayar tabanlı kayıt stüdyosunu oluşturdu sonraları.

Elektronik müzik, günümüz Rusya’sında ana akım haline geldi neredeyse, çeşitli şehirlerde elektronik müzik festivalleri düzenleniyor artık

Örnekler için :  Edward Artemiev    –   Yuri Morozov  – Boris Tihomirov  –  Сафари (Safari)

Not – rbth.com sitesinde yer alan Exploring the roots of experimental music in Russia isimli yazıdan derlenmiştir.

Reklamlar