Öne çıkan İnceleme

“Karamazov Kardeşler” de Epigraf ve Metin İlişkisi

Fırat Sözeri

Edebi bir alıntı biçimi olarak epigraf, eserin giriş bölümünde kullanılacağı gibi, arabölümlerde de kullanılabilmektedir. İşlevsel olarak, okuyucuyu metne hazırlayan epigrafın, eserin ya da ilgili bölümün ana fikri hakkında bilgi veren ve metnin anlamını pekiştiren bir yapısı olduğu da görülmektedir[1]. Epigraflar alıntılandığı kaynak bakımından da çeşitlilikgösterebilmektedir. Rus klasiklerinde epigrafın kullanımı incelendiğinde şiir[2], atasözü, efsane[3], başka edebi eserlerden[4] yapılan alıntıların yanı sıra, İncil[5] gibi kutsal eserlerdende yapıldığı görülmektedir.

“ Size gerçeğin ta kendisi olarak diyorum ki: Toprağa düşen bir buğday tanesi yok olmazsa yalnızca bir buğday tanesi olarak kalır; ama yok olursa o zaman bereketli ürün doğurur.” (İncil, Yuhanna’dan XII. Bap, 24).

Epigraf’ın metin içi bağlamda kullanımının üzerinde durulması gereken asıl kavram buğday tanesidir. Buğday’ın birçok toplumda bereketi simgeleyen bir anlamda kullanılmasına rağmen[7], söz konusu eserde, buğday tanesinin tohum niteliği vurgulanmaktadır. Tohum Güncel TDK sözlüğünde: “ Bitkilerde döllenme sonunda yumurtacıktan oluşan ve yeni bir bitki oluşmasını sağlayan tane; Ortaya bir sonuç çıkaran, bir sonucun oluşmasına sebep olan şey[8]”

Kelime’nin sözlük anlamına bakıldığında da Buğday tanesi, tohum olduğu andan itibaren birinci niteliğini yitirerek, buğday tanesi üreten bir şeye dönüşmüştür. Yani esasta bir yok oluş söz konusudur. Bireysel olarak Gruşenka ve Staretz’in hikâyelerinde de bu vurgu çok açık bir şekilde görülmektedir. Yazar eserindeki bu dönüşümü hem Aristocu mantıkla hem de diyalektik olarak ele almaktadır. Zira geçmişte kötü insanlar olan Staretz ve Gruşenka’nın içinde bir iyi vardır. Yaşadıkları belirli olaylar bu insanlarda bir dönüşüme yol açarak, adeta yeniden doğmalarını sağlamıştır. Bu bakımdan değişimi diyalektiğe uygun olarak (karşıtların birliği ve mücadelesi) ele alan Dostoyevski, Alyoşa ve Staretz’in yeni durumlarını mutlak iyi olarak yansıtırken de Aristonun özdeşlik ilkesine uygun bir yaklaşım içine girmiştir.

Staretz gençliğinde ve askerlik vazifesini yaparken astlarına zalimce davranan, başka insanların onurunu önemsemeden hovardaca yaşayan bir kişiyken yaşadığı bir düello olayının ardından aydınlanarak adeta bir aziz haline dönüşmüştür[9]. Gruşenka[10] da daha önce yoz ve başkalarını umursamaz bir hayat sürdürürken Alyoşa’dan etkilenerek tamamen yeni bir insana dönüşmüş, Rakitin gibi kötü bir insana karşı bile iyilikle yaklaşabilmekte, Dimitri Karamazov’un durumunu iyileştirmek için çabalamaktadır.

Staretz ve Alyoşa’nın çevrelerindeki etkileri de tohum metaforuna uygunluk göstermektedir. Alyoşa, Staretz’le tanıştıktan sonra yaşamını insanların iyiliğine adamaktadır. Alyoşa’da ki bu değişimi sağlayan, tohum rolü oynayan şey Staretz olmuştur. Aynı şekilde Alyoşa da, Gruşenka, İlyuşka ve diğer çocuklar üzerinde benzer bir rol oynamaktadır[11].

Sözcüğün evangelist anlamda iki kullanımının olduğu görülmektedir. Birincisi İsa’nın diriliş anlatısıdır. İsa’nın çarmıha gerilerek öldürülmesi ve ardından dirilerek göğe yükselmesi çileli bir yolun sonucunda gerçekleşmektedir. Bu bakımdan Gruşenka ve Staretz’in yaşam çizgilerinin diriliş anlatısına paralellik arz ettiği görülmektedir. Evangalist anlamıyla paralellik kurulabilecek bir başka nokta ise İlyuşa’nın cenazesi ardından çocuklarla Alyoşa arasında geçen diyalogda görülmektedir.

“ – Karamazov, dedi Kolya, dinimize göre hepimizin ölümünden sonra dirilerek yeniden birbirimize, İlyuşaya kavuşacağımız doğru mu?

Alyoşa yarı gülerek, yarı duygulanarak,

Dirileceğiz, mutlaka; mutlaka bir birimize kavuşacağız! Dedi. Neşe içinde olanı biteni anlatacağız…”[12]

Dostoyevski’nin edebi kişiliği dışında Peygamber benzetmesi yapılan ve toplumsal meselelere ilişkin aktif, kendine özgü siyasal fikirlere sahip bir yazar olduğu bilinmektedir. Bu bakımdan yazarın eserde çizdiği çürümüş birey, aile, toplum ve kilise tablosu, yeniden doğuşun ve dirilişin habercisi olarak ele aldığı düşünülebilir.

KAYNAKÇA

Bonderevskaya,O. A.,  Epigraf Kak Kluç K Hudojestvennomu Tokkavaniyu Romana F. M. Dostoyevskovo “Bratya Karamazovı,”, Vestnik TGU, Vıpusk 4 (48) 2007, s. 81.

Dostoyevski, F. M., Karamazov Kardeşler, Çev. Nihal Yalaza Taluy, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.

Gogol, N. V., Dikanka Yakınlarında Bir Köyde Akşamlar, çev. Kayhan Yükseler, İstanbul: Everest Yayınları.

Puşkin, A. S. , Yüzbaşının Kızı, Çev. Ataol Behramoğlu, İstanbul: İş Bankası Kültür yayınları.

https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_literature/5629/эпиграф

http://www.tdk.gov.tr

Reklamlar